Amerikareisande.

Ein sumardag i 2007 kom eit ektepar på land på kaia i Askvoll med bybåten frå Bergen. Ekteparet var amerikanske og henvendte seg i bilettluka for rettleiing.
Dei skulle til Værlandet. Jorunn Stupseid som sat i skranken pekte på to Værlendingar som sat på venterommet og sa: "Ver med dei to der, dei skal til Værlandet." Ho pekte på Synnøve og Nils Værøy som og venta på fergja.

No viste det seg at det var nærmaste slekta til Nils som no ville finne røtene sine, so då kom dei i gode hender når Nils og Synnøve fekk ta seg av dei.

Men kven var desse folka?

Ein maidag i 1892 kjem ein 19 år gamal gut Magnus og faren Johan 55 år gamal på besøk på husmannsplassen i søre bogen av Gåsevatnet. Her budde Henrik med Vatnet som dei kalla han, eller "Bogen" som han og vart kalla. Henrik var enkemann no og sat åleine med fire born.

Han Magnus skulle reise til Amerika og det vart spørsmål om han kunne låne han 100.- kr. hundre kroner.

No hadde det seg slik at Henrik og Johan hadde vore ein del saman og var gode vener. Henrik hadde fått bygd ei lita sjøbu heilt inn til veggen til bua til Johan, og so hadde dei og vore saman inne i Håvågja (Stroka) der kona til Johan var ifrå og henta eit grindanaust som ho hadde arva, rive det ned og ført det ut i Nordnessundet på Værlandet og saman sett det opp der. Tomta hadde dei fått leige hjå "Bangusen" som han vart kalla, brukaren av søre Myrajorda. Han heitte egentleg Johan de Banges.

Avtalen var at dersom Henrik var med i naustarbeidet so skulle han få eige halve naustet i Husmannstøa.

Karane var difor godt kjende med kvarandre,men var dei so tilknytte kvarandre at han kunne få låne so mykje pengar?

Dei har nok vorte einige, for som kontrakten viser fekk han pengane og han Magnus reiste til Amerika.

Magnus tente pengar derover og sende nok pengar heim til sine, og når yngste broren hans, Johannes var gamal nok so sytte nok Magnus føre biletten over dammen, så ni år etterpå reiser også Johannes til Amerika.

Johannes Martin Værøy var bestefar til han som kom på land i Askvoll.

Nils Værøy fortel at dei spurde gong etter gong korleis kunne dei i dei dagar skaffe pengar til bilett.

Nils kunne ikkje svara på det, difor for dei bortatt utan og få svar på dette spørsmålet.

No er den gåta løyst. Nils skal få denne kontrakten hos meg og han skal få sende orginalen til Amerika. Vi har kopi av denne og greier oss med det

Kontrakten: Undertegnede vedgaar herved at have modtaget tillåns hos Henrik Martinussen Værø 100 - et Hundrede Kroner - som jeg forpligter mig til at tilbagebetale med de samme renter som Bankene i Bergen betaler paa inlaan paa Sparebanksvilkaar.

Værø de 10. Mai 1892 Magnus Johansen Værø

Undertegnede inngaar herved som selvskyldnerkausjonist for overnnevnte sum, 100 - ethundrede kroner og at inbetale nevnte sum skadesløs i hver henseende ved at han da beholder sin halvdel i det Nøst som jeg og Henrik Martinussen eiere i sammen.

Værø den 10. Mai 1892. m.p.p. Johan Larsen Værø

Under her ser ein kopi av orginalkontrakta.